لعان چیست؟ آثار آن کدام است؟
مفهوم لعان
مهسا باقری | وکیل پایه یک دادگستری
مفهوم حقوقی لعان
واژه لِعان از منظر لغوی به معنای ناسزا گفتن و نفرین کردن یکدیگر میباشد. در اصطلاح علم حقوق، لعان که در زمره یکی از موانع نکاح به شمار میرود به معنای آن است که هر یک از زن و شوهر با سوگندهای ویژهای یکدیگر را به خطا نسبت دهند. به شرح مندرج در ماده 882 قانون مدنی در صورتی که زوج و زوجه یکدیگر را لعان نمایند، از یکدیگر ارث نخواهند برد مضاف بر آنکه فرزندی که به جهت انکار پدر مورد لعان قرار گرفته است نیز از پدر و پدر نیز از وی ارث نخواهند برد. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی میگردد به تفصیل در ارتباط با لعان و آثار آن پرداخته شود.
بیشتر بخوانید: موانع ارث در قانون مدنی چیست؟
شرایط انجام لعان
همانگونه که در ابتدای مقاله بیان گردید، لعان به معنای ناسزا گفتن زوج و زوجه به یکدیگر میباشد که منجر به محرومیت ایشان از ارث بردن از یکدیگر خواهد شد. بنابر موازین و مقررات قانونی موجود بالاخص ماده 1052 قانون مدنی، در صورت مفارقت و جدایی زوجین بر اثر تحقق لعان، میان ایشان حرمت ابدی ایجاد خواهد شد. جهت تحقق لعان جمیع شرایط ذیل لازم است:
در ابتدا میبایست بیان گردد که لعان یک عمل تشریفاتی است که بایستی در نزد قاضی یا نماینده وی انجام شود. در وهله نخست زوج و زوجه به دادگاه مراجعه نموده و درخواست اجرای لعان را مینمایند بنابراین اگر دو طرف خودسرانه عمل نمایند، لعان محسوب نخواهد شد. جهت اجرای لعان در ابتدا مرد چهار مرتبه سوگند یاد میکند و خدا را شاهد میگیرد که از راستگویان است و در مرتبه پنجم میگوید لعنت خدا بر من اگر از دروغگویان باشم (چنانچه مرد این ترتیب را رعایت نکند، حد قذف بر وی جاری خواهد شد.). چنانچه پس از اقدام زوج، زوجه سکوت کند، حد زنا بر او جاری خواهد شد لکن اگر زوجه نیز چهار مرتبه خدا را شاهد بگیرد که شوهرش در نسبتی که به او داده از دروغگویان است و مرتبه پنجم بگوید خشم خدا بر من اگر او در این نسبتی که به من داده از راستگویان باشد، لعان صورت پذیرفته و حد زنا از زوجه نیز ساقط میشود. جهت اجرای این کار، لازم است که حتماً شوهر، زنی را که لعان میکند، تعیین نماید، زن نیز میبایست مشخصات شوهر را تعیین کند. نکته مهم دیگر آن است که زن و مرد باید هر دو عاقل و بالغ بوده باشند. اگر زوج لال باشد امکان اجرای لعان با الفاظ اشاره وجود دارد اما زوجه نبایست لال باشد.
سزاوار توجه است که جهت اجرای لعان برای نفی ولد، یقین و اطمینان زوج بسیار ضرورت دارد و او در صورت تردید در انتساب کودک به خود، حتی در صورت اثبات زنای همسرش حق ندارد کودک را از خودش نفی نماید مگر آنکه در این مورد یقین داشته باشد.
به دلالت ماده 882 قانون مدنی، بعد از اجرای لعان، اگر لعان بدلیل نفی ولد بوده باشد، پدر و فرزند از یکدیگر ارث نخواهند برد اما لعان رابطه مادر و فرزند را منحل نمینماید و آنها از یکدیگر ارث میبرند. ناگفته نماند که قانونگذار شرایطی را مقرر نموده است که به موجب آن پدر میتواند از لعان خود رجوع نماید. در اینصورت با تحقق رجوع پدر از لعان، فرزند وی از او ارث خواهد برد. نکته مهم آن است که حتی با تحقق رجوع پدر از لعان، فرزند از ارحام پدری و نیز پدر و ارحام پدری از فرزند ارث نخواهند برد. (مستند به ماده 883 قانون مدنی)
بیشتر بخوانید: جرم زنا چیست؟ نحوه اعمال مجازات آن کدام است؟
آثار لعان
پس از انجام تشریفات لعان، آثار ذیل محقق میگردد:
1) اگر مراسم لعان برای نفی ولد اجرا شده باشد، تنها رابطه نسبی میان پدر و فرزند قطع میشود و آنها از یکدیگر ارث نمیبرند.
2) اگر مراسم لعان برای نسبت زنا از طرف شوهر به زن اجرا شده باشد، حد قذف از شوهر و حد زنا از زن ساقط خواهد شد.
3) پس از اجرای لعان، زن و شوهر از همدیگر ارث نخواهند برد چراکه بعد از انحلال نکاح مقتضای وراثت از بین خواهد رفت.
4) با انجام مراسم لعان، رابطه زوجیت میان زن و مرد از بین میرود.
5) بعد از اجرای لعان میان زن و مرد حرمت ابدی ایجاد شده و ازدواج آنها بعد از لعان، تا همیشه حرام خواهد بود. مطابق با ماده 1052 قانون مدنی تفریقی که با لعان حاصل میشود موجب حرمت ابدی است.
امیدواریم مطالب برای شما مفید بوده باشد. در صورت مفید بودن، مقالات را با دوستان خود به اشتراک بگذارید و با امتیاز دادن به آنها، ما را در جهت بهبود و تولید هر چه بیشتر مطالب یاری فرمایید. همچنین میتوانید نظرات یا سوالات خود را در بخش دیدگاهها مطرح نمایید در صورت امکان در اسرع وقت به سوالات شما پاسخ داده خواهد شد.
