اتحادیه تعاونی بر اساس مقررات پیش‌بینی شده در این فصل و ضوابط مربوط به تشکیل شرکت‌های تعاونی از عضویت شرکت‌های تعاونی یا‌ اتحادیه‌های تعاونی با یکدیگر تشکیل می‌شود.

اتحادیه تعاونی به سه منظور زیر تشکیل می‌شود:

اول- اتحادیه تعاونی برای پیشرفت اداره امور و حفظ و حمایت تعاونی‌های عضو و ایجاد هم آهنگی و توسعه تعلیمات و حسابرسی آنها که به تدریج تشکیل می‌شوند.

تبصره 1- این نوع اتحادیه‌ها به دو شکل منطقه‌ای و مرکزی تشکیل می‌شود:

‌الف- اتحادیه منطقه‌ای برای هر یک از رشته‌های تعاونی مذکور در فصل دوم این قانون با نام اتحادیه تعاونی نظارت و هم آهنگی تعاونی‌های رشته‌ مربوط در منطقه.

ب- اتحادیه مرکزی تعاونی‌های رشته مورد نظر.

‌تبصره 2- اتحادیه‌های تعاونی نظارت و هم آهنگی منطقه‌ای و یا اتحادیه‌های مرکزی مذکور در این بند مجاز به انجام فعالیت‌های تجاری و اعتباری‌ برای شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی عضو نیستند مگر در حدود انجام وظایف مندرج در این قانون.

‌تبصره 3- غیر از مبلغی که از طرف شرکت‌های تعاونی عضو برای عضویت در اتحادیه‌های تعاونی نظارت و هم آهنگی (‌اتحادیه منطقه‌ای) و یا ‌اتحادیه‌های تعاونی منطقه‌ای برای عضویت در اتحادیه مرکزی به عنوان سرمایه باید پرداخت شود خدمات اتحادیه برای واحدهای عضو در قبال حق ‌عضویت سالانه‌ای انجام می‌گیرد که میزان آن برای هر واحد عضو به تناسب تعداد اعضاء و یا درصدی از درآمد سالانه آن در اساسنامه اتحادیه تعیین ‌می‌شود.

‌دوم- اتحادیه تعاونی برای انجام امور اقتصادی و توسعه معاملات و عملیات بازرگانی شرکت‌های تعاونی و یا اتحادیه‌های عضو حوزه عمل این‌ نوع اتحادیه‌ها در هر مورد به تبعیت از مصالح اقتصادی و بازرگانی واحدهای عضو و تأیید وزارت تعاون و امور روستاها تعیین می‌شود.

در این نوع اتحادیه‌های تعاونی باید جمله‌ای که معرف نوع کار و عملیات اتحادیه باشد به نام آن اضافه شود و حداقل تعداد عضو مذکور در تبصره ماده 2 این قانون در آن رعایت نمی‌گردد.

‌سوم- اتحادیه تعاونی اعتباری که به تدریج برای انجام خدمات اعتباری مورد نیاز واحدهای عضو با تأیید وزارت تعاون و امور روستاها و موافقت ‌شورای پول و اعتبار به صورت منطقه‌ای و بر اساس مقررات فصل هشتم این قانون تشکیل می‌شود.

‌تبصره- در اتحادیه‌های تعاونی اعتباری مازاد درآمد سالانه (‌موضوع ماده 14) عیناً به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم منتقل می‌شود. 

وظایف اتحادیه‌های نظارت و هم آهنگی به شرح زیر است:

1- کمک به پیشرفت امور شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو از طریق:

‌الف- فراهم کردن وسائل توسعه تعلیمات و ترویج تعاونی و آموزش حرفه‌ای و جمع‌آوری اطلاعات مورد لزوم در این زمینه و انجام تبلیغات و ‌انتشارات لازم.

ب- راهنمائی و کمک به شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو در امور اداری و سازمانی و مدیریت امور فنی و انجام خدمات مختلف از قبیل چاپ و تهیه ‌دفاتر و اوراق و فرم‌های چاپی مشترک.

2- نظارت بر فعالیت شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو به منظور اطمینان از اجرای مقررات این قانون و مواد اساسنامه و مصوبات مجامع عمومی.

3- ایجاد هم آهنگی و همکاری بین شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو.

4- داوری و رفع اختلاف بین واحدهای تعاونی عضو در صورتی‌که در اساسنامه آنها پیش‌بینی لازم شده باشد.

5- حسابرسی شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو در صورتی‌که وزارت تعاون و امور روستاها صلاحیت اتحادیه را برای این‌کار تشخیص دهد.

6- شرکت در شوراها و کمیسیون‌های مقرر در این قانون.

7- دفاع از منافع شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو در روابط آنها با سازمان و موسسات دولتی و عمومی و سایر رشته‌های تعاونی مصرح در این قانون.

8- ایجاد و بسط همکاری با سایر تعاونی‌های کشور.

9- ایجاد روابط با موسسات جهانی تعاون و اتحادیه‌های تعاونی سایر کشورها.

تبصره 1 (اصلاحی 09-04-1352)- تا زمانی که اتحادیه‌های نظارت و هم آهنگی مناطق و یا اتحادیه‌های مرکزی تشکیل نشده است وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت ‌کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) وظایف این اتحادیه‌ها را در حدود امکانات خود انجام خواهد داد.

تبصره 2 (الحاقی 09-04-1352)- تا زمانی که به تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها موجبات تشکیل اتحادیه‌های تعاونی موضوع ماده 61 این قانون فراهم نشده است،‌ شرکت‌های تعاونی تهیه و توزیع در هر شهرستان می‌توانند اتحادیه واحدی را برای انجام تمام یا قسمتی از وظایف اتحادیه‌های سه‌گانه مذکور در ماده 61‌ این قانون تشکیل دهند.

پس از تشکیل اتحادیه‌های نظارت و هماهنگی در هر منطقه شرط استفاده از عنوان و مزایا و معافیت‌های تعاونی شرکت‌ها و اتحادیه‌های‌ تعاونی در رشته‌ای که اتحادیه نظارت و هم آهنگی آن تشکیل شده است قبول عضویت آن اتحادیه خواهد بود.

اعمال حق رای شرکت‌های عضو در مجامع اتحادیه‌های مصرح در این قانون به‌شرح زیر است:

1- در اتحادیه تعاونی نظارت و هم آهنگی هر شرکت یا اتحادیه عضو یک رای.

2- در اتحادیه تعاونی که به منظور تأمین هدف‌های اقتصادی و یا اعتباری تشکیل می‌شود هر شرکت به تعداد اعضاء و یا ترکیبی از تعداد اعضاء و ‌حجم معاملات خود با اتحادیه.

تا زمانی که اتحادیه‌های تعاونی نظارت و هم آهنگی مناطق مختلف قدرت مالی و وسائل و تجهیزات کافی ندارند وزارت تعاون و امور ‌روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) موجبات تسهیل عملیات و فعالیت آنها را فراهم خواهد کرد.