نحله چیست؟ شرایط استحقاق نحله کدام است؟

مفهوم حقوقی نحله

واژه نحله در لغت به معنای بخشش است و برخی از فقها با استناد به آیه 4 سوره نساء، نحله را در واقع بخششی از سوی زوج برای زوجه می‌دانند. نحله در زمره یکی از حقوق مالی است که در شرایط بسیار استثنایی و خاصی، به زوجه تعلق می‌گیرد. در صورتی که درخواست طلاق از سوی زوج مطرح شده باشد و بنابر هر علتی، زوجه مستحق دریافت اجرت‌المثل ایام زوجیت نبوده باشد و دریافت نحله را درخواست نموده باشد، نحله به وی تعلق خواهد گرفت. فلذا باید توجه نمود که نحله در صورتی شرعاً و قانوناً به زوجه تعلق می‌گیرد که شرایط دریافت اجرت‌المثل ایام زوجیت وجود نداشته باشد. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است، سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص نحله و شرایط استحقاق آن پرداخته شود.

مطلب مرتبط: نحوه مطالبه اجرت‌المثل ایام زوجیت

شرایط استحقاق نحله

همانگونه که در ابتدای مقاله عرض گردید، شرایط استحقاق نحله عبارتند از:

۱) دادخواست طلاق از سوی زوج تقدیم محکمه شده باشد.

اولین شرط استحقاق نحله آن است که مرد باید تقاضای طلاق داده باشد و هم‌چنین تقاضای وی نباید ناشی از تخلف زن از انجام وظایف زناشویی و یا سوء اخلاق و رفتار او باشد (عدم وجود عذرموجه جهت طلاق همسر). فلذا زمانی که طلاق، مبتنی بر توافق یا بنا بر درخواست زوجه مطرح شده باشد، زوجه مستحق دریافت نحله نخواهد بود.

۲) زوجه بنا به هر علتی مستحق دریافت اجرت‌المثل ایام زوجیت نباشد.

نحله و اجرت‌المثل ایام زوجیت در واقع بیانگر اموری هستند که زوجه در طول زندگی مشترک به دستور زوج در منزل انجام می‌دهد؛ بنابراین نحله و اجرت‌المثل ایام زوجیت در طول یکدیگر قرار دارند تا بعد از طلاق بخشی از کارهایی که زن در منزل مشترک انجام داده برای وی جبران شود. در واقع نحله یک نوع بخشش اجباری ناشی از فعالیت‌هایی است که زوجه در منزل مشترک انجام می‌دهد و با توجه به نوع اشتغال وی در منزل شوهر و قدرت مالی شوهر تعیین می‌گردد که مرد موظف به پرداخت آن می‌باشد. به بیانی دیگر نحله، در طول اجرت‌المثل ایام زوجیت است یعنی اگر به هر دلیلی امکان تعیین اجرت‌المثل وجود نداشته نباشد مثلاً زوجه بصورت رایگان آن امور را انجام داده باشد، نوبت به نحله می‌رسد و نسبت به تعیین آن اقدام می‌شود. نحله و اجرت‌المثل هیچ‌گاه با هم جمع نمی‌گردند یعنی اینکه به زوجه یا اجرت‌المثل ایام زوجیت تعلق می‌گیرد یا نحله. شایان ذکر است در صورتی که زوجه، مستحق دریافت اجرت‌المثل ایام زوجیت تشخیص داده شود، مستحق دریافت نحله نخواهد بود.

۳) زوجه درخواست تعیین و دریافت نحله را از دادگاه تقاضا نماید.

دریافت نحله فقط در دادخواست طلاقی که به درخواست زوج مطرح شده باشد، امکان‌پذیر است؛ فلذا زوجه نمی‌تواند دادخواست مستقلی را تحت این عنوان مطرح نماید بلکه فقط می‌تواند در دادگاهی که جهت رسیدگی به دعوای طلاق از سوی زوج، تشکیل می‌شود، تقاضای دریافت و تعیین نحله را مطرح نماید.

مطلب مرتبط: نحوه مطالبه نحله چگونه است؟

ملاک‌‌های تعیین میزان نحله

بنابر قوانین و مقررات قانونی موجود، قصد عدم تبرع، مانع استحقاق نحله نخواهد بود و دادگاه با توجه به سال‌های زندگی مشترک زوجین، نوع کارهایی که زوجه در منزل مشترک انجام داده و هم‌چنین وضع مالی زوج، میزان نحله را تعیین می‌نماید که علی‌القاعده معمولاً کمتر از میزان اجرت‌المثل ایام زوجیت است. همانگونه که پیش‌تر نیز عرض گردید، نحله نمی‌تواند بصورت مستقل توسط زوجه طی یک دعوای علی‌حده، مورد مطالبه قرار گیرد و فقط در دادخواست طلاق از سوی زوج مطرح می‌شود فلذا چنان‌چه به درخواست زوج، گواهی عدم امکان سازش صادر شود اجرا و ثبت صیغه طلاق، علی‌القاعده مشروط به پرداخت حقوق مالی زوجه من‌جمله نحله وی خواهد بود.

بیشتر بخوانید: بررسی شروط ضمن عقد نکاح مطابق با ماده 1119 قانون مدنی

مستندات قانونی مرتبط با نحله

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

شماره نظریه: 1084/96/7 شماره پرونده: 786-1/9-96 تاریخ نظریه: 1396/05/11

1- نحله موضوع بند ب قانون مزبور چه زمانی به زوجه تعلق می‌گیرد؟ آیا لزوماً می‌بایست دادخواست از طرف زوج مطرح شود یا از طرف زوجه هم اگر دعوای طلاق مطرح شد دادگاه مکلف به تعیین نحله است؟ 2- اگر دلیل طلاقی که زوج مطرح کرده تخلف زوجه از وظایف زناشویی از جمله عدم تمکین زوجه باشد باز می‌بایست نحله تعیین شود یعنی همانند اجرت‌المثل اعم از اینکه زوجه از تکالیف زناشویی تخلف بکند یا نکند نحله به ایشان تعلق می‌گیرد نحله با اجرت‌المثل قابل جمع می‌باشد یا خیر؟

شرط تعلق نحله به زوجه (که با بقاء بند ب تبصره 6 اصلاحی ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق، به موجب بند 8 ماده 58 قانون حمایت خانواده 1391، کماکان معتبر است)، این است که در خصوص امور مالی، ضمن عقد نکاح یا عقد خارج لازم شرط نشده باشد و زوجه مشمول اجرت‌المثل نگردد و نیز طلاق به درخواست زوجه نبوده و همچنین تقاضای طلاق ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوء اخلاق وی نباشد.

بیشتر بخوانید: دعوای استرداد جهیزیه چیست؟ شرایط لازم جهت طرح آن کدام است؟

نشست قضایی استان گیلان/ شهر رشت مورخ ۱۳۹۷/۰۳/۲۲

با توجه به عدم نسخ بند ب تبصره 6 قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب 21-12-1371 در مواردی که طلاق به درخواست زوج به لحاظ تخلف زن از وظایف همسر یا سوء اخلاق و رفتار زوجه باشد آیا به زوجه نحله تعلق می‌گیرد و زوجه مستحق مطالبه نحله می‌باشد؟

نظر هیئت عالی

با توجه به نسخ نشدن تبصره‌ی ماده ی 6 و بند ب تبصره‌ی 6 ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب 21-12-1371 با وجود ماده‌ی 58 قانون حمایت خانواده مصوب سال 1391، در مواردی که طلاق به درخواست زوج به لحاظ تخلف زوجه از وظایف همسری یا سوء اخلاق و رفتاری وی باشد و استحقاق دریافت اجرت‌المثل ایام زوجیت را نداشته باشد، در این‌صورت به زوجه نحله تعلق نمی‌گیرد و نظریه مشورتی شماره 1723/92/7 - 1392/09/04 اداره کل حقوقی قوه قضائیه نیز مؤید این معنی است.

بیشتر بخوانید: سه طلاقه کردن زوجه به چه معناست؟ شرایط تحقق آن کدام است؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

شماره نظریه: 7/97/2728 شماره پرونده: 96-9/2-2364 تاریخ نظریه: 1397/10/04

تعلق «نحله» به زوجه برابر بند «ب» و تبصره 6 قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق، مقید به آن است که طلاق به درخواست زوج باشد و ضمن عقد نکاح یا عقد خارج لازم در خصوص امور مالی شرطی نشده باشد. بنابراین در فرض وجود شرط تنصیف دارایی، الزام دادگاه به تعیین نحله منتفی است؛ مگر آن‌که به تشخیص دادگاه به علت این که زوج در ایام زناشویی مالی بدست نیاورده یا به آن، دسترسی حاصل نشده و یا میزان آن کم باشد، که در این‌صورت به نظر می‌رسد با توجه به فلسفه وضع نحله، دادگاه باید مبلغی را به این عنوان تعیین کند. شایسته ذکر است تبصره الحاقی مورخ 1381/05/09 مجلس شورای اسلامی و 1385/10/23 مجمع تشخیص مصلحت نظام به ماده 336 قانون مدنی، تعیین اجرت‌المثل ایام زوجیت را فارغ از قیود مندرج در تبصره 6 یاد شده، پیش‌بینی کرده است؛ ولی در ارتباط با نحله با لحاظ آن که تنها مستند قانونی، بند ب تبصره 6 فوق‌­الاشعار می‌باشد، قیود این تبصره همچنان باقی است.