ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی چیست؟ نحوه طرح آن چگونه است؟

مفهوم حقوقی ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی

واژه ایراد در لغت به معنای بهانه‌جویی، خرده گرفتن و ... آمده است. در اصطلاح حقوقی مبحث ایرادات که قانونگذار در ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی بدان پرداخته است، به مواردی اطلاق می‌شود که اغلب از سوی خوانده دعوا مطرح و باعث می‌گردد که مرجع رسیدگی تغییر نموده و یا آنکه مانع دائمی یا موقت در جریان رسیدگی ماهوی به پرونده ایجاد شود. چنان‌چه دادگاه، ایراد مطرح شده را بپذیرد، بسته به نوع ایراد مطرح شده، یا در رسیدگی ماهوی به دعوا، موقتاً مانعی ایجاد شده مانند ایراد عدم اهلیت خواهان و یا آنکه مانعی دائم در رسیدگی ایجاد می‌شود مانند ایراد اعتبار امر قضاوت شده. گاهی اوقات نیز ممکن است که نتیجه پذیرش ایراد، منجر به تغییر مرجع رسیدگی شود مانند ایراد عدم صلاحیت ذاتی، ایراد رد دادرس و ... . ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی یکی از ایرادات مندرج در ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی می‌باشد که مقنن در بند 11 ماده فوق‌الذکر بدان اشاره نموده است. گاهی اوقات ممکن است که مقنن جهت طرح برخی دعاوی، موعد قانونی خاصی را مدنظر قرار داده باشد، در این‌صورت چنا‌نچه دعوا خارج از موعد قانونی توسط خواهان مطرح گردد، با طرح ایراد از سوی خوانده، دادگاه مستند به ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی وفق ماده 89 قانون آیین دادرسی مدنی مبادرت به صدور قرار رد دعوا می‌نماید. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی و نحوه طرح آن پرداخته شود.

بیشتر بخوانید: طرح ایرادات و موانع رسیدگی به دعوا از سوی خوانده

نحوه مطرح نمودن ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی

همانگونه که در ابتدای مقاله عرض گردید در صورتی که مقنن جهت طرح برخی دعاوی، مهلت و موعد قانونی مشخصی را تعیین نموده باشد، در صورت طرح آن دعوا خارج از موعد قانونی، خوانده این اختیار را خواهد داشت تا با استناد به بند 11 ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی، تا پایان نخستین جلسه دادرسی (وفق ماده 87 قانون آیین دادرسی مدنی) ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی را مطرح نماید. دادگاه با بررسی موضوع و احراز صحت ایراد وارد شده، قرار رد دعوا صادر می‌نماید. ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی در زمره ایراداتی می‌باشد که در رسیدگی به دعوا، مانع دائم ایجاد می‌نماید. بطور مثال فردی که نسبت به عملیات ثبتی اعتراضی داشته باشد مکلف است که ظرف مهلت 90 روز از تاریخ انتشار اولین آگهی توسط متقاضی، اعتراض خود را مطرح نماید در صورتی که این دعوا پس از اتمام مهلت فوق‌الاشاره مطرح شود، با طرح ایراد از سوی خوانده مستند به بند 11 ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه به جهت تحقق ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی، قرار رد دعوا صادر می‌نماید. (مستنبط از ماده 16 قانون ثبت اسناد و املاک)

بیشتر بخوانید: ایراد عدم احراز سمت چیست؟ شرایط تحقق آن کدام است؟

نکات مهم در خصوص ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی

1) مطابق با مندرجات منعکس گردیده در ماده 286 قانون تجارت، چنان‌چه دارنده چک بخواهد بر علیه ظهرنویس اقامه دعوا نماید، می‌بایست ظرف مهلت یک سال از تاریخ واخواست، این دعوا را مطرح نماید در صورت طرح دعوا خارج از مهلت فوق، با طرح ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی از سوی خوانده، دادگاه وفق ماده 89 قانون آیین دادرسی مدنی، قرار رد دعوا صادر می‌نماید.

2) یکی دیگر از دعاوی که جهت طرح آن، موعد قانونی مشخصی، تعیین گردیده است، دعوای اعتراض به تصمیم واحد ثبتی در خصوص افراز (افراز به معنای جدا نمودن سهم مشاع یک شریک از شرکای دیگر است، یعنی تقسیم نمودن مال غیرمنقول متعلق به چند شریک به نسبت سهم هر یک از آنها، در صورتی که یک یا چند نفر از آنان حاضر به تقسیم آن نباشند.) می‌باشد. علی‌الاصول زمانی که شخصی تقاضای افراز ملک مشاعی را در اداره ثبت مطرح می‌نماید، اداره ثبت در صورت داشتن صلاحیت، رسیدگی نموده و در ارتباط با قابل افراز بودن یا نبودن ملک، اعلام‌نظر می‌نماید حال چنان‌چه هر یک از طرفین، نسبت به تصمیم اداره ثبت، اعتراضی داشته باشند، مکلف‌اند که ظرف 10 روز از تاریخ ابلاغ، اعتراض خود را در دادگاه صالح (دادگاه شهرستان محل وقوع ملک) مطرح نمایند حال در صورت طرح این دعوا، پس از اتمام مهلت فوق، ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی محقق گردیده که دادگاه مستند به بند 11 ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی، قرار رد دعوا صادر می‌نماید. (به دلالت ماده 2 قانون افراز و فروش املاک مشاع مصوب 1357)

3) مستند به ماده 393 قانون تجارت، مهلت طرح دعوای مطالبه خسارت علیه متصدی حمل و نقل، یک سال از تاریخ تسلیم کالای معیوب می‌باشد. فلذا در صورت طرح دعوا پس از اتمام مهلت فوق، دادگاه مستند به بند 11 ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی (ایراد طرح دعوا خارج از موعد قانونی) قرار رد دعوا صادر می‌نماید.

4) در فرضی که طفلی متولد شود و زوج، آن طفل را منتسب به خود نداند و خواستار طرح دعوای نفی ولد باشد، مکلف است که ظرف دو ماه از تاریخ اطلاع از تولد طفل، اقدام به طرح دعوا نماید. طرح دعوای نفی ولد پس از منقضی گردیدن مهلت دو ماه از تاریخ اطلاع زوج، منتج به صدور قرار رد دعوا خواهد شد. (وفق ماده 1162 قانون مدنی)

5) در فرضی که خوانده دعوا در جلسه دادرسی حضور نداشته باشد و رای به صورت غیابی صادر شود، وی می‌تواند ظرف مهلت 20 روز پس از ابلاغ دادنامه، در همان دادگاه صادرکننده رای، تقاضای واخواهی نماید. حال در صورت تقدیم دادخواست واخواهی خارج از مهلت قانونی، مستند با تبصره 1 ماده 306 قانون آیین دادرسی مدنی می‌بایست قرار رد دادخواست صادر شود فلذا استناد به بند 11 ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی در این خصوص امکان‌پذیر نبوده و تصمیم دادگاه، قرار رد دادخواست خواهد بود نه قرار رد دعوا. نکته مهم آن است که منظور از ایراد طرح دعوی خارج از موعد قانونی، مرور زمان و مواعد شکایت از رای نمی‌باشد.