در جرائم موجب حد به استثنای قذف و محاربه هرگاه متهم قبل از اثبات جرم، توبه کند و ندامت و اصلاح او برای قاضی محرز شود، حد از او ساقط میگردد. همچنین اگر جرائم فوق غیر از قذف با اقرار ثابت شده باشد، در صورت توبه مرتکب حتی پس از اثبات جرم، دادگاه میتواند عفو مجرم را توسط رییس قوه قضاییه از مقام رهبری درخواست نماید.
تبصره ۱- توبه محارب قبل از دستگیری با تسلط بر او موجب سقوط حد است.
تبصره ۲- در زنا و لواط هرگاه جرم به عنف، اکراه و یا با اغفال بزهدیده انجام گیرد، مرتکب در صورت توبه و سقوط مجازات به شرح مندرج در این ماده به حبس یا شلاق تعزیری درجه شش یا هر دو آنها محکوم میشود.
مهسا باقری | وکیل پایه یک دادگستریتفسیر ماده 114 قانون مجازات اسلامی:
1- نهاد «توبه» در قلمرو جرائم حدّی، از ظریفترین و در عین حال مقیّدترین تأسیسات فقه جزایی اسلام است؛ نهادی که اگرچه بر بنیان رحمت و اصلاح استوار گردیده، لکن قانونگذار آن را در چهارچوبی سختگیرانه و استثنایی پذیرفته است تا مبادا قطعیت احکام کیفری و هیبت عدالت قضایی، در سایه تفسیر موسّع و غیرمنضبط متزلزل گردد. از همینرو، توبه در حدود، برخلاف بسیاری از نهادهای ارفاقی، تابع اصل «توقیفی بودن اسباب سقوط مجازات» است و جز در حدود منصوص و شرایط مصرح قانونی، قابلیت اعمال ندارد.
2- با توجه به پیچیدگی تأثیر توبه در انواع جرائم، موارد مربوطه در جدول ذیل سادهسازی گردیده است.
| تأثیر توبه | مستند قانونی | |||||
| قصاص | عدم سقوط قصاص | ماده 116 قانون مجازات اسلامی | ||||
| دیات | عدم سقوط دیه | ماده 116 قانون مجازات اسلامی | ||||
| حدود | توبه پیش از اثبات جرم | قذف | عدم سقوط حد | ماده 114 قانون مجازات اسلامی | ||
| محاربه | پیش از دستگیری | سقوط حد | ||||
| پس از دستگیری | عدم سقوط حد/ امکان تقاضای عفو از رهبری | |||||
| سایر حدود | سقوط حد | |||||
| توبه پس از اثبات جرم | اثبات جرم با اقرار | قذف | عدم سقوط حد | |||
| سایر حدود | امکان تقاضای عفو از رهبری | |||||
| اثبات جرم بدون اقرار | قذف | عدم سقوط حد | ||||
| سایر حدود | عدم سقوط حد | |||||
| تعزیرات | تعزیر درجه 1، 2، 3، 4 و 5 | امکان اعمال مقررات تخفیف مجازات | ماده 115 قانون مجازات اسلامی | |||
| تعزیر درجه 6، 7 و 8 | سقوط مجازات | |||||