هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی چیست؟ وظایف آن کدام است؟

هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی

بنابر موازین و مقررات قانونی موجود بالاخص قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی، هیات حل اختلافی با هدف صدور سند مالکیت برای ساختمان‌های ساخته شده بر روی زمین‌های دارای سابقه ثبتی و هم‌چنین دارای تصرفات قانونی و نیز اراضی کشاورزی و نسق‌های زراعی و باغاتی که شرایط فوق‌الذکر را دارا می‌باشند اما به جهت مواردی اعم از فوت مالک رسمی و حداقل یک نفر از وراث او، مفقودالاثر بودن مالک رسمی و ... امکان صدور سند مالکیت برای ایشان ممکن نمی‌باشد، تشکیل می‌گردد. اعضای هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی عبارتند از: یک قاضی (به انتخاب رییس کل دادگستری استان)، رییس اداره ثبت اسناد و املاک یا قائم‌مقام او و رییس اداره راه و شهرسازی یا جهاد کشاورزی یا قائم‌مقام ایشان (مستند به ماده 1 قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی). در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در ارتباط با هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی و وظایف آن پرداخته شود.

مطلب مرتبط: نحوه طرح دعوای ابطال سند رسمی مالکیت وفق قانون تعیین تکلیف

وظایف هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف

همانگونه که پیش‌تر نیز بیان گردید، به منظور صدور سند مالکیت برای ساختمان‌های احداث گردیده بر روی زمین‌های دارای سابقه ثبتی و تصرفات قانونی و نیز زمین‌های کشاورزی و نسق‌های زراعی و باغات دارای سابقه ثبتی و تصرفات قانونی، هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی تشکیل می‌گردد. جلسات هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی علی‌الاصول هفته‌ای یک مرتبه و در ساعت‌های غیراداری در محل دبیرخانه هیات تشکیل می‌شود و جلسات با حضور تمامی اعضا رسمیت می‌یابد (وفق ماده 8 آیین‌نامه اجرایی قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی). لازم به توضیح است که در اغلب موارد ارجاع شده به هیات، آراء صادره با نظر دو نفر از سه عضو، معتبر می‌باشد لکن در فرضی که تقاضا مربوط به شخص غایب یا محجور باشد، نظر قاضی هیات، جهت صدور رای الزامی‌ می‌باشد. (مستند به تبصره 3 ماده 1 قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی)

نحوه رسیدگی در هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی بدین صورت می‌باشد که بدواً دبیر هیات پیش از رسیدگی به متقاضی اعلام می‌نماید که درخواست وی مشمول کدام یک از بندهای مندرج در ماده 1 قانون فوق می‌باشد تا بر اساس آن رسیدگی وفق تبصره 2 ماده پیش‌گفته انجام پذیرد (= فوت مالک رسمی و وارث وی با استعلام از سازمان ثبت احوال کشور و مفقودالاثر بودن با حکم قطعی دادگاه صالح و عدم دسترسی با استعلام از نیروی انتظامی یا شورای اسلامی محل یا سایر مراجع ذی‌صلاح یا شهادت شهود یا تحقیقات محلی احراز می‌شود.). شایان ذکر است که در صورتی که با بررسی موضوع در هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی مشخص گردد که تصرفات متقاضی، مالکانه و بلامنازع در خصوص بند «ت» ماده 1 قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی (در خصوص املاک مشاعی)، بوده است بعد از انجام کارشناسی ‌و تهیه نقشه در ارتباط با تمامی ملک و تعیین قطعه مورد نظر، اقدام به صدور رای می‌نماید. علی‌القاعده در تمامی موارد داخل در صلاحیت هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی، هیات موصوف بعد از بررسی مدارک اعلامی متقاضی و هم‌چنین مشاهده وضعیت ثبتی ملک و گزارش کارشناس، مبادرت به صدور رای می‌نماید که در نتیجه آن یا تقاضای متقاضی رد شده (=رای منفی) و یا مورد قبول (=رای مثبت) واقع می‌شود.

در ارتباط با آرای منفی صادره از هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی‌‌ می‌بایست بیان گردد که آن هیات زمانی مبادرت به صدور رای منفی می‌نماید که تشخیص دهد درخواست مطرح شده از سوی متقاضی خارج از موارد مقرر قانونی بوده و یا آنکه مشخص گردد زمین موضوع تقاضا جزء اراضی ملی و دولتی یا موات بوده است و یا آنکه علی‌رغم ابلاغ به متقاضی جهت رفع نقص شکلی پرونده وی اقدام به این امر ننموده باشد (مستنبط از ماده 8 آیین‌نامه اجرایی قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی و هم‌چنین ماده 5 همان آیین‌نامه). علی‌ایحال بنابر هر یک از موارد فوق که هیات تصمیم به صدور رای منفی گرفته باشد، دبیر هیات می‌بایست بدواً اقدام به ثبت رای صادره در بانک اطلاعات اداره ثبت نموده و سپس از طریق سیستم موضوع را به متقاضی اعلام نماید. در ارتباط با موارد صدور رای مثبت از هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی می‌بایست بیان گردد که چنان‌چه هیات تشخیص دهد که درخواست متقاضی مشمول مقررات قانونی است، تقاضای وی را مورد پذیرش قرار داده و سپس مبادرت به صدور رای می‌نماید. رای مثبت صادره از هیات بنابر شرایط درخواست مطرح شده یا مبنی بر تنظیم اظهارنامه و پذیرش درخواست ثبت است (زمانی که در مورد قسمتی ار ملک مورد درخواست، سابقاً اظهارنامه ثبتی پذیرفته نشده باشد) یا صدور رای در خصوص صدور سند مالکیت و یا صدور رای مبنی بر ادامه عملیات مقدماتی ثبت بنام متقاضی (زمانی که ملک در جریان ثبت بودن و سابقه تحدید حدود نداشته باشد رای هیات مبنی بر ادامه عملیات مقدماتی ثبت بنام متقاضی و به میزان تصرف او می‌باشد. (وفق تبصره ذیل ماده 13 قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی‌‌)

سزاوار توجه است که نحوه ابلاغ آراء اصداری از هیات بدین صورت است که پس از صدور رای هیات اعم از رای مثبت یا منفی، رای صادره به اداره ثبت ارسال می‌شود. اداره ثبت موظف است که رای را در دو نوبت به فاصله 15 روز در یکی از روزنامه‌های کثیرالانتشار محلی آگهی نماید. نکته قابل توجه آن است که چنان‌چه رای صادر شده در ملکی باشد که در روستا واقع شده است، اداره ثبت می‌بایست در روستا علاوه بر انتشار آگهی، رای هیات را با حضور نماینده شورای روستا در محل الصاق نماید.

چنان‌چه اشخاص ذی‌نفع نسبت به رای صادره از هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی اعتر‌اضی داشته باشند، می‌بایست ظرف دو ماه از تاریخ انتشار آگهی در شهرها و در روستاها از تاریخ الصاق در محل، اعتراض خود را به اداره ثبت محل وقوع ملک تسلیم نموده و رسید اخذ نمایند. روال رسیدگی به اعتراض بدین صورت است که ظرف یک ماه از تاریخ ثبت اعتراض، دادخواست اعتراض به رای هیات، به دادگاه محل تقدیم شده و گواهی تقدیم آن از دادگاه اخذ و به اداره ثبت تقدیم می‌نماید. (وفق ماده 3 قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی‌)

صدور رای اصلاحی توسط هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف

گاهی اوقات ممکن است که در زمان صدور رای و یا پس از آن اشتباهاتی در رای صادره از هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی حادث گردیده شده باشد که نیاز به صدور رای اصلاحی باشد. مطابق با ماده 16 آیین‌نامه اجرایی قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی، در صورتی که در رای صادره از هیات حل اختلاف موضوع قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی، سهو قلم و یا اشتباهات جزئی رخ دهد که به اساس رای خللی وارد ننماید، هیات می‌بایست تا پیش از ثبت نمودن ملک در دفتر املاک نسبت به تصحیح رای اقدام نماید. در صورتی که ملک در دفتر املاک به ثبت رسیده باشد، موضوع در هیات نظارت مطرح و تصمیم مقتضی اعمال می‌گردد. (به دلالت ماده 16 آیین‌نامه اجرایی قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی)