نحوه مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت چگونه است؟

مهریه چیست؟

بنابر موازین و مقررات قانونی موجود بالاخص قانون مدنی و هم‌چنین قانون حمایت خانواده، یکی از حقوق مالی زوجه، مهریه می‌باشد که به محض انعقاد عقد نکاح به وی تعلق می‌گیرد. هر چیزی که مالیت داشته و قابل تملک می‌باشد، می‌تواند بعنوان مهریه زوجه تعیین شود؛ مانند سکه، ملک، خودرو و ... (مستند به ماده 1078 قانون مدنی). زمانی که بنا به هر علتی زوجین در زندگی مشترک دچار اختلاف و عدم تفاهم گردیده و زوجه خواستار مهریه خویش شده باشد، به دو طریق ذیل می‌تواند بابت مطالبه مهریه اقدام نماید:

الف) مطالبه مهریه از طریق دادگاه خانواده

ب) مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت اسناد و املاک

فلذا قانونگذار این اختیار قانونی را برای زوجه قائل شده است تا برای مطالبه مهریه خویش به یکی از طرق فوق‌الاشاره اقدام نماید. سزاوار توجه است که نحوه مطالبه مهریه از طریق دادگاه خانواده با نحوه مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت اسناد و‌ املاک دارای تفاوت‌هایی می‌باشد که در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در ارتباط با نحوه مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت پرداخته شود.

مطلب مرتبط: اعتراض به عملیات اجرایی ثبت چگونه است؟

نحوه مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت

از آنجایی که سند ازدواج (نکاح دائم)، یک سند رسمی و لازم‌الاجرا محسوب می‌شود فلذا به موجب بند ج ماده 2 آیین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی مصوب 1387 این امکان قانونی برای زوجه میسر شده است تا جهت مطالبه مهریه خویش به جای مراجعه به دادگاه از طریق اجرای ثبت اقدام نماید که روند انجام آن به مراتب بسیار کوتاه‌تر از دادگاه می‌باشد. در مواردی که زوج دارای اموال اعم از منقول یا غیرمنقول می‌باشد و بیم آن می‌رود که هر لحظه امکان انتقال اموال از سوی او‌ در جهت عدم پرداخت مهریه زوجه وجود داشته باشد، فلذا زوجه می‌تواند جهت جلوگیری از این امر، نسبت به مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت اقدام نماید. جهت مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت، زوجه یا وکیل قانونی او بدواً می‌بایست به دفترخانه‌ای که عقد ازدواج آنها در آنجا ثبت گردیده، مراجعه نموده و تقاضای صدور اجراییه من‌باب مطالبه تمام یا بخشی از مهریه را نماید. جهت انجام این امر می‌بایست مدارک شناسایی و عقدنامه جهت احراز هویت و انجام مراحل قانونی، تقدیم سردفتر گردد (مستفاد از ماده 3 آیین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی مصوب 1387). سردفتر پس از احراز هویت، بنا به تقاضای زوجه یا وکیل او، برگه اجرائیه‌ای را که در فرم‌های چاپی مخصوص باید تکمیل گردد، صادر می‌نماید. در اجراییه صادره می‌بایست مشخصات متعهدله (زوجه)، مشخصات متعهد (زوج) ، موضوع تعهد، میزان مهریه و مشخصات سند ازدواج، لیست اموال و دارایی‌های زوج و ... قید گردد. بدیهی است چنان‌چه درخواست از سوی وکیل مطرح شود، مدارک مثبت سمت وکیل نیز باید ارائه گردد.

لازم به توضیح است که وفق ماده 5 آیین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی مصوب 1387، سردفتر پس از احراز شرایط قانونی صدور اجرائیه و احراز هویت و صلاحیت درخواست‌کننده، مکلف است نسبت به ورود و تکمیل اطلاعات در سامانه اجرا اقدام، مدارک و مستندات مربوط را به سند الکترونیکی تبدیل و به انضمام اجرائیه صادره حداکثر ظرف 48 ساعت از طریق سامانه مذکور، به اداره اجرای ثبت محل ارسال و اصول مدارک و مستندات را ضبط و بایگانی نماید.

مستند به تبصره ماده 21 آیین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی مصوب 1387، بلافاصله پس از تشکیل پرونده اجرایی الکترونیکی مامورین ادارات ثبت موظف‌اند نسبت به شناسایی و توقیف اموال و دارایی‌های زوج از طریق بانک‌های اطلاعاتی سازمان ثبت و سایر دستگاه‌ها که به هر نحو اطلاعاتی در مورد اموال اشخاص دارند، اقدام نمایند.

سزاوار توجه است مطابق با ماده 83 آیین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی مصوب 1387 چنان‌چه زوج فاقد مال قابل توقیف باشد لکن دارای حقوق و مزایای مستمر باشد، در حدود مقررات قانونی امکان توقیف بخشی از حقوق وی برای پرداخت مهریه زوجه وجود دارد (در صورتی که زوج دارای کسان واجب‌النفقه باشند ربع حقوق و مزایا و الّا ثلث توقیف می‌شود.). نکته مهم و قابل توجه در خصوص مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت آن است که روند رسیدگی و توقیف اموال در اجرای ثبت به مراتب سریع‌تر از دادگاه خانواده می‌باشد چراکه در دادگاه خانواده جهت رسیدگی به دعوای مطالبه مهریه، پس از صدور حکم قطعی دال بر محکومیت زوج به پرداخت مهریه و متعاقب آن صدور اجراییه و ارسال پرونده به واحد اجرای احکام، امکان شناسایی و‌ توقیف اموال زوج وجود دارد که این امر موجب گذشت مدت زمان تقریباً طولانی خواهد بود. ناگفته نماند که زوجه در مطالبه مهریه از طریق دادگاه خانواده می‌تواند همزمان یا پیش از تقدیم دادخواست خود، مستند به بند الف ماده 108 قانون آیین دادرسی مدنی تقاضای صدور قرار تأمین خواسته و توقیف اموال زوج را نیز نماید که البته روند توقیف اموال در اجرای ثبت به مراتب سریع‌تر از دادگاه می‌باشد. 

در ارتباط با ادامه عملیات اجرایی در اجرای ثبت در خصوص مطالبه مهریه می‌بایست بیان گردد که پس از شناسایی و توقیف اموال زوج، بنابه تقاضای هر یک از زوجین می‌بایست ارزش اموال توسط کارشناس رسمی دادگستری که به قید قرعه انتخاب می‌شود قیمت‌گذاری گردد (وفق ماده 98 آیین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی مصوب 1387). در صورت وصول نظریه کارشناس و عدم اعتراض به آن، اقدامات مقرر قانونی در خصوص مزایده، فروش اموال و النهایه پرداخت آن به زوجه صورت می‌پذیرد. ذکر این نکته حائز اهمیت است که در مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت، امکان ممنوع‌الخروج نمودن ز‌وج نیز وجود دارد که با درخواست زوجه این اقدام صورت می‌پذیرد.

مطلب مرتبط: مستثنیات دین چیست؟ شامل چه اموالی می‌شود؟

نکات مهم در خصوص مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت

1) در مطالبه مهریه از طریق دادگاه، زوجه می‌بایست هزینه دادرسی نسبتاً زیادی پرداخت نماید. ناگفته نماند که وی در صورت عدم توانایی مالی در پرداخت هزینه دادرسی، می‌تواند مستند به ماده 5 قانون حمایت خانواده خواسته اعسار از پرداخت هزینه دادرسی را نیز مطرح نماید لکن در مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت فقط پنج درصد "حق‌الاجرا" باید پرداخت شود که آن هم زوج (پرداخت حق‌الاجرا بر عهده متعهد است.) باید بپردازد.

2) در مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت، زوجه می‌تواند پس از تشکیل پرونده، زوج را ممنوع‌الخروج کند اما اگر مطالبه مهریه از طریق دادگاه صورت بگیرد، درخواست ممنوع‌الخروجی زوج، بعد از قطعیت حکم و در مرحله اجرای احکام وفق ماده 23 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی ممکن است.

3) زوجه جهت انجام هرگونه درخواست برای مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت، می‌بایست به همان دفتر ازدواج تنظیم‌کننده سند نکاحیه مراجعه نموده و درخواست خود را خطاب به اداره اجرایی که پرونده وی در آنجا مطرح است، تقدیم نماید.

4) مالی که در اجرای ثبت توقیف می‌شود، نباید جزء مستثنیات دین باشد چراکه در صورت اثبات مستثنیات دین بودن آن، به فوریت آزاد می‌شود. (جهت مطالعه مواردی که مستثنیات دِین هستند مفاد ماده 61 آیین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی مصوب 1387 مطالعه گردد.)

5) اگر زوج کارمند یکی از ادارات یا موسسات دولتی یا وابسته به دولت باشد، زوجه می‌تواند تقاضای توقیف بخشی از حقوق او را بنماید. در این‌صورت اگر زوج، زن یا فرزند داشته باشد، یک‌چهارم حقوق او توقیف می‌شود در غیر این‌صورت یک‌سوم توقیف می‌گردد و برای انجام توقیف حقوق زوج، مدیر اجرا، مراتب را به رئیس اداره یا سازمان مربوطه، ابلاغ نموده و وی مکلف است آن مبلغ را هر ماه کسر نموده و به دایره اجرا بفرستد.

6) امکان مطالبه مهریه از سوی زوجه در عقد موقت وجود ندارد چراکه عقدنامه‌های ازدواج موقت (دفترچه‌ای) سند عادی محسوب شده و سند عادی، قابلیت صدور اجرائیه از طریق ادارات اجرای ثبت را ندارد، حتی اگر مدت عقد نکاح موقت 99 ساله باشد. لذا در عقد موقت، زوجه جهت مطالبه مهریه خود لزوماً می‌بایست به دادگاه خانواده محل سکونت خود یا محل اقامت زوج (وفق بند 6 ماده 4 قانون حمایت خانواده و ماده 12 قانون حمایت خانواده) مراجعه نماید.