نحوه ایجاد صلح و سازش در شورای حل اختلاف چگونه است؟

شورای حل اختلاف مطابق با قانون جدید

مطابق با موازین و مقررات قانونی موجود بالاخص قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402، قانونگذار به منظور ایجاد صلح و سازش و حل اختلاف میان اشخاص حقیقی و حقوقی خصوصی، نهادی را بنام «شورای حل اختلاف» تشکیل داده است (مستنبط از ماده 1 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402). با ایجاد شورای حل اختلاف، با رویکرد حل و فصل اختلافات از طریق صلح و سازش، تنش‌ها و درگیری‌ها میان اصحاب دعوا کاهش پیدا نموده و روند رسیدگی به پرونده‌ها نیز تسریع می‌یابد. از آنجایی که در بسیاری از موارد، اشخاص پس از ارجاع پرونده به شورای حل اختلاف، اختلافات خود را به صورت مسالمت‌آمیز حل می‌نمایند فلذا شورای حل اختلاف نقش مهم و کاربردی در کاهش پرونده‌ها در سایر محاکم ایفا نموده است. ذکر این نکته حائز اهمیت است که وظیفه شورای حل اختلاف صرفاً محدود به حل اختلافات از طریق صلح و سازش است در غیر این‌صورت و در فرض عدم حصول سازش، پرونده‌ها به دادگاه ارجاع داده می‌شود. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در ارتباط با نحوه ایجاد صلح و سازش در شورای حل اختلاف پرداخته شود.

نحوه ایجاد صلح و سازش در شورای حل اختلاف

به شرح مندرج در ماده 9 آیین‌نامه اجرایی قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 16-03-1403 به منظور ایجاد صلح و سازش در شورای حل اختلاف، شعب شورا در شهرها و در صورت لزوم در مراکز دهستان‌ها و روستاها تشکیل شده است. سزاوار توجه است که هر شعبه شورای حل اختلاف دارای رئیس، یک نفر عضو اصلی و حسب مورد یک نفر عضو علی‌البدل است. همچنین جلسات شورا با حضور دو نفر رسمیت می‌یابد (وفق ماده 5 قانون شوراهای حل اختلاف). در خصوص دعاوی داخل در صلاحیت شورای حل اختلاف می‌بایست بیان گردد که بنابر تصریح قانونگذار در ماده 11 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402، دعاوی ذیل به هیچ عنوان داخل در صلاحیت شورای حل اختلاف نمی‌باشند فلذا امکان ایجاد صلح و سازش در شورای حل اختلاف در خصوص برخی از دعاوی وجود ندارد. این دعاوی عبارتند از:

الف) اختلاف در اصل نکاح، اصل طلاق، بطلان نکاح، فسخ و انفساخ نکاح، بذل مدت و انقضای آن، رجوع، نسب، ولایت قهری و قیمومت.

ب) اختلاف در اصل وقفیت و وصیت و تولیت.

ج) دعاوی راجع به حجر و ورشکستگی.

د) دعاوی راجع به وجوه و اموال عمومی و دولتی و انفال.

ه‍) اموری که به موجب قوانین دیگر در صلاحیت مراجع اختصاصی یا مراجع قانونی غیر دادگستری می‌باشد.

نکته مهم و قابل توجه آن است که به غیر از دعاوی فوق، در تمامی دعاوی مربوط به اختلافات خانوادگی، جرائم قابل گذشت به غیر از مواردی که متهم متواری یا مجهول‌المکان است و هم‌چنین سایر دعاوی حقوقی و مدنی، مقام رسیدگی‌کننده یا مقام ارجاع این اختیار را دارد تا پیش از ارجاع پرونده به شعبه، برای ایجاد صلح و سازش در شورای حل اختلاف، پرونده را به آن مرجع ارجاع دهد. در خصوص نحوه ایجاد صلح و سازش در شورای حل اختلاف می‌بایست بیان گردد از آنجایی که با لازم‌الاجراء شدن قانون شوراهای حل اختلاف، شعب شورا دیگر امکان رسیدگی به دعاوی و صدور رای را ندارند فلذا این مرجع صرفاً در خصوص ایجاد و حصول صلح و سازش میان طرفین دعوا، پس ار ارجاع پرونده، اقدام به تعیین وقت رسیدگی و دعوت از اصحاب دعوا می‌نماید. در صورتی که هر یک از طرفین عدم تمایل خویش را جهت برقراری صلح و سازش اعلام نماید، شورا پرونده را با ذکر عدم حصول سازش به مرجع قضایی صالح ارسال می‌دارد لکن در فرضی که صلح و سازش در شورای حل اختلاف میان طرفین دعوا، حاصل شود، شورای حل اختلاف مبادرت به صدور گزارش اصلاحی نموده و یک نسخه از این گزارش را به مرجع قضایی ارجاع‌کننده ارسال تا آن مرجع نسبت به مختومه کردن پرونده اقدام نماید. (مستفاد از ماده 20 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402)

مطلب مرتبط: کدام دعاوی داخل در صلاحیت دادگاه صلح می‌باشند؟

نکات مهم در خصوص ایجاد صلح و سازش در شورای حل اختلاف

1) به دلالت ماده 13 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402، در تمامی دعاوی مدنی و حقوقی، کلیه جرائم قابل گذشت و جنبه خصوصی جرائم غیرقابل گذشت، بنابر درخواست خواهان یا شاکی یا مدعی خصوصی امکان ایجاد صلح و سازش در شورای حل اختلاف وجود دارد لکن در صورتی که رسیدگی در شورای حل اختلاف بنا به درخواست یکی از طرفین دعوا مطرح شده باشد و طرف مقابل تا پایان نخستین جلسه عدم رضایت خود برای رسیدگی در شورای حل اختلاف را اعلام نموده باشد، شورا موظف است که درخواست صلح و سازش در شورای حل اختلاف را بایگانی نموده و طرفین را به دادگاه صالح راهنمایی نماید.

2) در فرضی که طرفین پرونده حصول صلح و سازش در شورای حل اختلاف را منوط به اخذ نظر کارشناس مرضی‌الطرفین، داور یا میانجی می‌نمایند، شورای حل اختلاف موظف است که نسبت به اخذ نظر هر یک از اشخاص فوق‌الاشاره اقدام نموده و نظریه ایشان را در صورت عدم مخالفت با قانون در گزارش اصلاحی منعکس نماید. (مستنبط از تبصره 2 ماده 20 قانون شوراهای حل اختلاف)

3) در شرایطی که هر یک از شعب شورای حل اختلاف با تشکیل حداقل دو وقت رسیدگی ظرف مدت سه ماه، موفق به حصول و ایجاد صلح و سازش در شورای حل اختلاف میان طرفین دعوا نگردد، می‌بایست پرونده را با ذکر عدم برقراری سازش به مرجع قضایی ارجاع داده شده ارسال نماید. (وفق ماده 21 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402)

امیدواریم مطالب برای شما مفید بوده باشد. لطفا مطالب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید و با امتیاز دادن به مطالب، ما را در جهت بهبود و تولید هر چه بیشتر مطالب یاری فرمایید. همچنین می توانید نظرات یا سوالات خود را در بخش دیدگاه ها مطرح نمایید در اسرع وقت به سوالات شما پاسخ داده خواهد شد.