تقاضای طلاق از سوی زوجه بدلیل ابتلای زوج به بیماری صعب‌العلاج چگونه است؟

طلاق به سبب عسر و حرج زوجه

بنابر موازین و مقررات قانونی موجود بالاخص ماده 1130 قانون مدنی، قانونگذار شرایطی را پیش‌بینی نموده است که به موجب آن چنان‌چه ادامه زندگی زناشویی باعث در عسر و حرج قرار گرفتن زوجه شود، وی این امکان قانونی را خواهد داشت تا به دادگاه مراجعه و تقاضای طلاق خویش را مطرح نماید. در صورتی که عسر و حرج زوجه در دادگاه ثابت شود، دادگاه مبادرت به صدور حکم طلاق می‌نماید. هر چند که در قانون و هم‌چنین در شرع مقدس اسلام، حق طلاق متعلق به زوج می‌باشد لکن این امر بدان معنا نیست که زوجه تحت هر شرایطی مکلف به ادامه زندگی مشترک باشد فلذا مقنن در برخی موارد به زوجه این اختیار را داده است تا به دادگاه مراجعه نموده و تقاضای طلاق نماید. یکی از این موارد مقررات مندرج در ماده 1130 قانون مدنی و در عسر و حرج قرار گرفتن زوجه می‌باشد. عسر و حرج به معنای وضعیت و شرایطی است که ادامه زندگی مشترک را برای زوجه با مشقت فراوان همراه می‌نماید به نحوی که تحمل این شرایط، برای وی مشکل باشد. قانونگذار در بندهای 1 الی 5 تبصره ذیل ماده 1130 قانون مدنی مصادیق در عسر و حرج قرار گرفتن زوجه را برشمرده است که یکی از آنها وفق بند 5 تبصره ماده فوق، ابتلای زوج به بیماری صعب‌العلاج (روانی، جسمی و ...) می‌باشد به نحوی که ادامه زندگی مشترک با اختلال مواجه می‌نماید فلذا در صورتی که زوج به یکی از بیماری‌های صعب‌العلاج روانی و یا ساری یا هر بیماری صعب‌العلاج دیگری مبتلا شود، زوجه می‌تواند با استناد به آن، تقاضای طلاق نماید. در این‌صورت اصطلاحاً گفته می‌شود که زوجه در عسر و حرج قرار گرفته است. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در ارتباط با تقاضای طلاق از سوی زوجه بدلیل ابتلای زوج به بیماری صعب‌العلاج پرداخته شود.

مطلب مرتبط: مصادیق عسر و حرج زوجه کدام‌اند؟

تقاضای طلاق از سوی زوجه بدلیل ابتلای زوج به بیماری صعب‌العلاج

همانگونه که در صدر مقاله بیان گردید، ابتلای زوج به یکی از بیماری‌های صعب‌العلاج در زمره دلایلی می‌باشد که زوجه می‌تواند با استناد به آن ثابت نماید که در عسر و حرج قرار گرفته و از دادگاه تقاضای طلاق نماید فلذا تقاضای طلاق از سوی زوجه بدلیل ابتلای زوج به بیماری صعب‌العلاج یکی از مصادیق در عسر و حرج قرار گرفتن زوجه می‌باشد. منظور از بیماری صعب‌العلاج هرگونه بیماری اعم از جسمی، روانی و یا هر عارضه دیگری است که شدید و مستمر بوده و به سبب ماهیت، آثار شدید، دشواری درمان یا کنترل، ادامه زندگی مشترک را برای زوجه مختل نماید. نتیجتاً آنکه بیماری صعب‌العلاج به بیماری اطلاق می‌شود که در جامعه عمومیت نداشته و برای درمان آن شرایط ویژه‌ای می‌بایست فراهم شود که در نهایت نیز منجر به فوت فرد بیمار می‌شود.

دعوای طلاق از سوی زوجه بدلیل ابتلای زوج به بیماری صعب‌العلاج همانند سایر اقسام دعاوی طلاق، یک دعوای غیرمالی بوده که هزینه دادرسی آن نیز بر همین اساس پرداخت می‌گردد. دادگاه صالح جهت رسیدگی به دعوای طلاق از سوی زوجه بدلیل ابتلای زوج به بیماری صعب‌العلاج علی‌الاصول دادگاه خانواده محل اقامت زوج است لکن مقنن در ماده 12 قانون حمایت خانواده به صورت استثنایی به زوجه این اختیار قانونی را اعطاء نموده است که در دادگاه خانواده محل سکونت خویش نیز طرح دعوا نماید. در دعوای طلاق از سوی زوجه بدلیل ابتلای زوج به بیماری صعب‌العلاج، دادگاه جهت احراز در عسر و حرج قرار گرفتن زوجه به سبب ابتلای زوج به بیماری صعب‌العلاج، اقدام به انجام تحقیقات مقدماتی من‌جمله ارجاع زوج به پزشکی قانونی جهت احراز صعب‌العلاج بودن یا نبودن بیماری وی می‌نماید.

سزاوار توجه است که چنان‌چه صعب‌العلاج بودن بیماری زوج به نحوی باشد که ادامه زندگی مشترک را مختل نموده است، برای محکمه ثابت شود، مقررات مندرج در ماده 1130 قانون مدنی به اجرا درآمده و حکم به طلاق زوجه صادر خواهد شد. همچنین می‌بایست دقت گردد طلاق از سوی زوجه بدلیل ابتلای زوج به بیماری صعب‌العلاج از نوع طلاق بائن می‌باشد فلذا امکان رجوع مرد پس از طلاق، ممکن نمی‌باشد. (وفق ماده 1144 قانون مدنی)

نتیجتاً آنکه ابتلای زوج به یکی از بیماری‌های صعب‌العلاج روانی یا ساری یا هر عارضه صعب‌العلاج دیگری، در زمره دلایل طلاق به درخواست زوجه به جهت قرار گرفتن وی در عسر و حرج می‌باشد. حال اگر مردی به یکی از بیماری‌هایی صعب‌العلاج مبتلا شود و ادامه زندگی بدین علت برای زوجه با مشقت فراوان همراه شود، در صورتی که وی (زوجه) قصد طلاق و متارکه را داشته باشد، در وهله اول تقاضای طلاق از سوی زوجه بدلیل ابتلای زوج به بیماری صعب‌العلاج مطرح می‌گردد. زوجه مکلف است در دادخواست خود، نوع بیماری را صراحتاً مشخص نماید. دادگاه با برگزاری جلسه رسیدگی و استماع اظهارات طرفین جهت احراز ابتلای زوج به یکی از بیماری‌های صعب‌العلاج، وی را به پزشکی قانونی معرفی می‌نماید تا نوع بیماری زوج و قابل علاج یا لاعلاج بودن آن را تعیین نمایند، در صورتی که بنابر مدارک پزشکی موجود و گواهی پزشکی قانونی، بیماری زوج، صعب‌العلاج تشخیص داده شود، دادگاه حکم طلاق زوجه را به دلیل قرار گرفتن در عسر و حرج صادر می‌نماید. شایان ذکر است که مفاد ماده 1130 قانون مدنی هم در نکاح دائم و هم در نکاح منقطع (موقت) جاری می‌باشد بدین ترتیب در نکاح موقت در مواردی که زوجه با عسر و حرج روبرو شود و این موضوع بر دادگاه ثابت شود، در این‌صورت دادگاه می‌تواند از ملاک ماده 1130 قانون مدنی تنقیح مناط نموده و حکم به الزام زوج به بذل مدت را صادر نماید.

مطلب مرتبط: نحوه طرح دعوای فسخ نکاح از سوی زوجه به جهت عیوب زوج

مستندات قانونی مرتبط با تقاضای طلاق از سوی زوجه بدلیل ابتلای زوج به بیماری صعب‌العلاج

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:

شماره نظریه: 7/1401/278 شماره پرونده: 1401-9/1-278 ح تاریخ نظریه: 1401/03/30

طلاق عسر و حرجی موضوع ماده 1130 قانون مدنی، چه نوع طلاقی است؟

طلاق موضوع ماده 1130 قانون مدنی، طلاق حاکم و صیغه آن از نوع بائن است و نمی‌تواند رجعی باشد؛ زیرا در آن صورت رافع عسر و حرج نبوده و بی‌نتیجه و عبث خواهد بود. همچنین، در این موارد نیازی نیست که زوجه الزاماً مبادرت به بذل مال نماید؛ در صورت بذل مال نیز، صیغه طلاق از نوع خلع است که با عنایت به بند 3 ماده 1145 قانون مدنی، زیر مجموعه‌ای از طلاق بائن است. توضیح آن‌که، در رساله برخی فقهای عظام، این قسم طلاق در طبقه‌بندی طلاق‌های بائن نیامده است؛ اما نظر برخی دیگر از فقهای بزرگ معاصر مانند مرحوم آیت الله خویی در منهاج‌الصالحین، بر بائن بودن طلاق صادره از سوی حاکم دلالت دارد.